Home / اسپيشل افيئر / اي، بي، سي!
above article banner

اي، بي، سي!

Akhtar Balochڇا ايئن ممڪن آهي ته ڪو دڪاندار دڪان تي لڳل بورڊ جي لکيل نالي کي رنگ هڻي ميساري ڇڏي. جڏهن ته دڪان ۾ موجود شين جو تفصيل بورڊ تي جيئن جو تيئن رهڻ ڏي، آهي نه عجيب ڳالهه! مڃو يا نه پر ايئن لڳي ٿو. هي دڪان اردو بازار ۾ موجود آهي. دڪان بورڊ تي لکيل نالي کان وڌيڪ دڪان مالڪ جي نالي سان سڃاتو ويندو آهي، سندس اصلي نالي سان نه بلڪه ان نالي سان جيڪو اردو بازار جي دڪاندارن طرفان رکيل آهي يعني “بابا”.

آخر اهو اردو بازار جو بابا آهي ڪير؟ هائو، اهو ايس ايم عقيل آهي جيڪو 1944ع ۾ هندستاني علائقي ڪرنال کان هجرت ڪري ڪراچي آيو ۽ ڪجهه عرصي کانپوءِ صدر ۾ موجود پارسي جماعت خاني ويجهو ڪتاب وڪرو ڪرڻ جو هڪ کوکو لڳايائين.

سندس چواڻي اهو کوکو دڪان ۾ ان وقت تبديل ٿيو جڏهن ايوب خان جي دور ۾ سياست سميت ان کوکي کي به قبضو قرار ڏئي ڊاهي پٽ ڪيو ويو. ان کانپوءِ هن جماعت خاني سان لڳو لڳ ايراني هوٽل “جهانگير ريسٽورنٽ” جو هڪ ننڍو حصو ڪرائي تي وٺي دڪان شروع ڪيو ۽ دڪان جو نالو رکيو “Tid Bit”. 1985ع ۾ هن اردو بازار ۾ به ڪتابن جي وڪري جو ڪم شروع ڪيو.

30-sep-2014    54

آءُ ڪافي عرصي کان سوچي رهيو هئس ته اردو بازار جي تاريخ جي حوالي سان ڪجهه نه ڪجهه لکجي، ان باري ۾ مون ڇنڊ ڇاڻ جي شروعات صدر ٽائون جي آفيس کان ڪئي. صدر ٽائون جي عملي ان سلسلي ۾ معلومات ڏيڻ کان معذوري ظاهر ڪندي مشورو ڏنو ته مان ان سلسلي ۾ اردو بازار جي ڪنهن پراڻي دڪاندار سان رابطو ڪريان. اردو بازار ۾ منهنجي ڪتاب وڪرو ڪندڙ فريد پبلشر سان ڪافي پراڻا لاڳاپا آهن. فريد پبلشر وٽ پهچي جڏهن فريد صاحب جي پٽ کان سندس والد بابت پڇيو ته هن ٻڌايو ته هو ڪنهن دوست جي تدفين ۾ ويل آهن، کيس اچڻ ۾ ڪافي دير لڳندي. هن مون کي چيو ته جيڪڏهن ڪو ڪم هجي ته کيس ٻڌائي ڇڏيان. مون کيس ٻڌايو ته اردو بازار جي تاريخ بابت ڪجهه معلومات گهربل آهي. هن مون کي چيو ته آمريڪن “بابا” سان ملي وٺو. هن مون کي دڪان جو ڏس پتو به سمجهايو، مان دڪان تي پهتس ته “بابا” دڪان تي موجود نه هو. مون دڪان تي موجود ملازم کان دڪان جو فون نمبر ورتو ۽ ٻيهر ڪراچي پريس ڪلب هليو آيس. شام جو مون دڪان جي نمبر تي فون ڪيو ته “بابا” سان ڳالهه ٻولهه ٿي وئي ۽ ساڻس اڳئين ڏينهن ٻارنهن وڳي ملاقات جو وقت طئي ٿيو. اڳئين ڏينهن ٻارهين وڳي دڪان تي پهتس ته هو موجود نه هو، آءُ وقت گذارڻ لاءِ ڪتاب ڏسندو رهيس. ٿوري دير کانپوءِ “بابا” ايس ايم عقيل صاحب اچي ويو. مون پنهنجو تعارف ڪرايو، هن ڪو به جواب ڏيڻ بدران پنهنجي ميز جي سامهون رکيل اسٽول تي ويهڻ جو اشارو ڪيو، آءُ خاموشي سان اسٽول تي ويهي رهيس. اڃا مان سوچي ئي رهيو هئس ته کائنس پهريون سوال ڇا پڇان؟ هن ڌيمي آواز ۾ چانهه جي اهڙي آڇ ڪئي جو شايد ئي زندگي ۾ ڪنهن ٻي ڪئي هجي. هن بجاءِ اهو پڇڻ جي جيڪو عام طور تي شهري سماج ۾ پڇيو ويندو آهي ته چانهه پيئندا يا نه؟ پر اهو پڇيو ته چانهه ۾ کنڊ وٺندا يا نه؟ مون کيس ٻڌايو ته آءُ چانهه ناهيان پيئندو. سندس سپاٽ چهري تي آيل گهنجن مان مون کي اندازو ٿيو ته هو ان تي ڪافي حيرت زده ٿيو.ان کانپوءِ هن پنهنجي ميز جي خاني مان ان ۾ پيل سگريٽ جي پيڪيٽ مان سگريٽ ڪڍي مون کي ڏنو، مون کيس چيو ته مون وٽ سگريٽ آهن. هڪ دفعو وري سندس سپاٽ چهري تي لڪيرون اڀرڻ لڳيون، مون کي لڳو ته اهو ناراضگي جو اظهار هو. مون تڙ تڪڙ ۾ سندس هٿ مان سگريٽ ورتو پنهنجو سگريٽ ۽ منهنجو سگريٽ دکائڻ کانپوءِ هو مون کي چوڻ لڳو، ها هاڻي ڳالهاءِ. مون کيس ٻڌايو ته آءُ اردو بازار جي تاريخ تي ڪجهه لکڻ چاهيان ٿو. ان سلسلي ۾ سندس رهنمائي جي ضرورت آهي. جواب ۾ هن ٻڌايو ته هي بازار هن کان اڳ سول اسپتال عمارت جي ويجهو هئي، گهڻو پوءِ ان کي هاڻوڪي اردو بازار منتقل ڪيو ويو، مون کانئس اڳيون سوال ڪيو ته بازار جو هن کان اڳ ۾ نالو ڇا هو، هن ڪجهه گهڙيون خاموش رهڻ کانپوءِ چيو ته يار اها ته مون کي خبر نه آهي ليڪن آءُ تو کي معلوم ڪري ٻڌائيندس. هن ڪراچي بابت هڪ ڪتاب مون کي ڏيکاريو، ڪتاب ۾ هاڻوڪي ڪراچي جي حوالي سان تفصيل موجود هئا ليڪن ورهاڱي کان اڳ واري ڪراچي جي باري ۾ معلومات نه هئڻ جي برابر هئي. آءُ لڳ ڀڳ مايوس ٿي ويس ته “بابا” کان اردو بازار بابت مون کي شايد ئي معلومات ملي سگهي. مون ايئن ئي ڳالهه اڳتي وڌائڻ جي حوالي سان اهو پڇيو ته سندس دڪان جي نالي تي ڪاري مس ڪنهن هڻي ڇڏي آهي؟ هن جواب ۾ چيو ته مون پاڻ! سندس اهو جواب ٻڌي مان پريشان ٿي ويس، مون اڳيون سوال ڪيو ليڪن ڇو؟ هن جواب ڏنو ته حالتون خراب هيون، مون سوال ڪيو ته حالتون ته سڄي شهر جون خراب آهن ليڪن ڇا نالي ته ڪاري مس هڻڻ سان حالتون بهتر ٿي وينديون آهن؟ هن جو چوڻ هو ته ان سان بچ بچاءُ ٿي وڃي ٿو.

هن ڳالهه جاري رکندي وڌيڪ چيو ته هو سنڌ بلوچستان پبلشر ايسوسيئيشن جو ڊگهي عرصي تائين چيئرمين رهيو آهي. هن پنهنجي دور ۾ ايسوسيئيشن جي خرچ تي نالي وارن اديبن ۽ شاعرن کي هندستان سميت مختلف ملڪن جا دورا پڻ ڪرايا آهن، هو سعودي عرب سميت مختلف ملڪن جي ڪتابي ميلن ۾ شريڪ ٿي چڪو آهي، ڪراچي جي ريگل چوڪ تي لڳندڙ پراڻن ڪتابن جي بازار ۾ اسٽال لڳائيندڙن کي ٽيبلون به هن ڏياريون هيون ۽ ان کانپوءِ به گهڻو ڪجهه. ليڪن منهنجو ذهن اتي ئي اٽڪيل هو ته دڪان جي بورڊ کي ڪاري مس يا رنگ هڻڻ سان بچاءُ ڪيئن ممڪن آهي؟

موقعو ڏسندي ئي مون کائنس ٻيهر پڇيو ته جناب اهي سڀ ڳالهيون ته ٺيڪ آهن ليڪن دڪان جي نالي تي ڪارنهن هڻڻ سان بچاءُ ڪيئن ممڪن آهي؟ هو وري ڳالهائڻ لڳو ته ڀائو ڪراچي ۾ ڪاروباري ماڻهن کي پرچيون ملنديون آهن، کانئن ڀتو ورتو ويندو آهي، وڏا مسئلا آهن.

هو اصل موضوع ڏانهن ڄاڻي ٻجهي يا اڻ ڄاڻائي ۾ اچڻ نه پيو چاهي. مون آخر تنگ اچي کانئس پڇيو ته توهان جي دڪان جو نالو ڇا آهي؟ جنهن کي ميساري توهان بچي وڃو ٿا. هو ڪجهه گهڙين لاءِ خاموش ٿي ويو پوءِ چوڻ لڳو ڀائو آمريڪن بوڪ سينٽر، مان اڳيون سوال ڪرڻ پئي چاهيو ته هن مون کي خاموش رهڻ جو اشارو ڪندي ڳالهائڻ شروع ڪيو : يار ڪراچي ۾ ڪو به هنگامو ٿئي ته سڀ کان پهريان “ ميڪڊونلڊ ۽ ڪي ايف سي” کي ساڙي ڇڏيندا آهن، ايئن ئي هڪ ٻه ڀيرا اسان سان به ٿيڻ وارو هو ان ڪري اسان نالو ميساري ڇڏيو. مون کائنس پڇيو ڪيترا ڀيرا نالو ميساريو اٿو؟ هن ٻڌايو ته ڪيترائي ڀيرا، مون کيس چيو ته جڏهن هن اهو نالو رکيو ته کيس اهو احساس نه هو ته هو ڪهڙو نالو رکي رهيو آهي،

هن جي نرڙ تي گهنج اچڻ لڳا-انهن لڪيرن مان مون کي ايئن لڳو ته هو طنزيه مسڪرائي رهيو آهي. هو چوڻ لڳو ته ان وقت اهڙو ڪجهه به نه هو سڀ آمريڪا هو. ليڪن هاڻي دور ڪجهه ٻيو آهي. مون کيس مشورو ڏنو ته هو دڪان جو نالو تبديل ڇو نه ٿو ڪري، هن چيو ته ها هاڻي ايئن ئي ڪندس مون کائنس پڇيو ته نئون نالو ڇا هوندو، هو چوڻ لڳو . اي بي سي.

“آءُ پنهنجو نالو ڪنهن کي به ڇنڻ جي اجازت نه ٿو ڏئي سگهان!” سندس سپاٽ چهري تي اڀرندڙ لڪيرن مان مون کي سندس ڪاوڙ جو اندازو ٿي رهيو هو، آءُ دل ئي دل ۾ کلي رهيو هئس ته ڇا غلط فهمي آهي، نالو تبديل ڪندو ليڪن هار مڃڻ لاءِ تيار نه آهي- هو ڪجهه گهڙين لاءِ خاموش ٿيو پوءِ اوچتو چوڻ لڳو. اي، بي، سي – آمريڪن بوڪ سينٽر، سمجهيئي‎!”

below article banner

پنهنجو رايو ڏيو

توهان جو اي ميل پتو ظاهر نه ڪيو ويندو. گهربل معلومات تي هيءَ نشان لڳل آهي: *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

صفحي جي چوٽيءَ تي وڃو